Zamek w Dobrej po zakończonych pracach konserwatorskich. Jedno odkrycie odmieniło całą inwestycję.

W dniu 21 lipca 2026 r. zakończyły się prace konserwatorskie i restauratorskie przy ruinach zamku w Dobrej. Inwestycja miała na celu zabezpieczenie cennej substancji zabytkowej przed dalszą degradacją, poprawę stanu technicznego zachowanych murów oraz ochronę odkrytych reliktów piwnic i sklepień.

Zakres przedsięwzięcia obejmował wykonanie zabezpieczenia technicznego oraz kompleksowych prac konserwatorskich i restauratorskich konstrukcji murowych. 

Do najważniejszych elementów inwestycji należało także: 

• odgruzowanie pomieszczeń piwnicznych pod skrzydłem południowym,
• konserwacja nadziemnych partii ścian wraz z zabezpieczeniem koron murów,
• nadbudowa zachowanych pod poziomem terenu ścian obwodowych piwnic skrzydła południowego do niezbędnej wysokości,
• wykonanie stropodachu ochronnego zabezpieczającego pomieszczenia piwniczne.

Prace rozpoczęły się od robót przygotowawczych, obejmujących oznakowanie placu budowy, uzyskanie niezbędnych decyzji konserwatorskich, ustawienie rusztowań, usunięcie roślinności porastającej mury, a także odgruzowanie piwnic z odzyskiem pełnowartościowej, oryginalnej cegły i ceramicznych kształtek. 

Kluczowym etapem inwestycji było odgruzowanie pomieszczeń piwnicznych pod skrzydłem południowym. W maju 2025 roku podczas prowadzonych prac odsłonięto częściowo zachowane relikty murowanych z cegły sklepień kolebkowych. Odkrycie to miało istotny wpływ na dalszy przebieg realizacji zadania. Autor projektu – dr inż. arch. Maciej Płotkowiak, zalecił niezwłoczne zabezpieczenie odsłoniętych sklepień przed zawaleniem oraz przeprowadzenie próby wzmocnienia stref ich oparcia na ścianach.

W wyniku przeprowadzonych analiz podjęto decyzję o konieczności opracowania dokumentacji zamiennej i wykonaniu dodatkowych robót budowlanych. Ich zakres objął odtworzenie nowych sklepień kolebkowych nad centralnym i wschodnim pomieszczeniem piwnicznym. Restauracja sklepień była niezbędna dla skutecznego zabezpieczenia zachowanej substancji zabytkowej oraz zachowania historycznego układu piwnic.

Znaczną część inwestycji stanowiły specjalistyczne prace konserwatorskie przy zachowanych murach. Wykonano zabezpieczenie osłabionych fragmentów ścian, wzmocniono strukturalnie osłabione cegły i elementy ceramiczne, naprawiono rozspojone partie murów, przeprowadzono ich odsalanie oraz uzupełniono liczne ubytki w murach i ich licach. Całość została zakończona zabezpieczeniem lica i koron murów oraz wykonaniem spoinowania.

Prace restauratorskie objęły również liczne detale architektoniczne. Odnowiono półkolistą arkadę skrzydła południowego, przeprowadzono restaurację nadproży okiennych w formie łuków kotarowych oraz pozostałych nadproży i parapetów okiennych. Usunięto także zarysowania i spękania murów oraz odrestaurowano spiralną klatkę schodową.

W ramach robót budowlano-montażowych nadbudowano zewnętrzne ściany piwnic skrzydła południowego. W części podziemnej zastosowano mur z surowego kamienia polnego, natomiast w części nadziemnej wykorzystano cegłę ceramiczną o ponadnormatywnych wymiarach, dostosowaną do historycznego charakteru obiektu. Ostatnim etapem było wykonanie stropodachu ochronnego, który zabezpiecza odrestaurowane piwnice przed niekorzystnym wpływem warunków atmosferycznych.

Zrealizowane prace pozwoliły skutecznie zabezpieczyć ruiny zamku przed dalszym postępem zniszczeń oraz zachować ich najcenniejsze elementy dla przyszłych pokoleń. Szczególne znaczenie miało odkrycie i restauracja reliktów sklepień kolebkowych, które wzbogaciły wiedzę o historycznej konstrukcji obiektu i jednocześnie wymagały zastosowania dodatkowych rozwiązań projektowych oraz konserwatorskich. Dzięki zakończonej inwestycji ruiny zamku w Dobrej zyskały trwałe zabezpieczenie, a jego zachowana substancja zabytkowa została objęta skuteczną ochroną zgodnie z zasadami współczesnej konserwacji zabytków.

Wykonawcą prac konserwatorskich i restauratorskich była Pracownia Konserwacji Zabytków „Renoma” z Torunia, reprezentowana przez Panią Hannę Rubnikowicz-Góźdź. 

Inwestycja o wartości 1,988 mln zł została zrealizowana w 98% z dofinansowania z Programu Rządowego Funduszu Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych.